آنچه تاریخ از تولد سینما در مشهد به یادگار گذاشت - وبلاگ بازآفرینی

به گزارش وبلاگ بازآفرینی، خبرنگاران/خراسان رضوی بازگویی تاریخ از تولد سینما در ایران را می توان از جنبه های گوناگونی نگریست؛ این تاریخ علاوه بر به تصویر کشیدن اولین مکان ها به عنوان سینما، روایت گر اولین کسانی است که نامشان در ورود این صنعت به ایران ماندگار شده؛ در تقویم ایران 21 شهریورماه به عنوان روز ملی سینما به ثبت رسیده است. سینما و بی شک هر پدیده ای در طی مسیرش پیش از هر چیز به تاریخ خود وام دار است و جذابیت سخن از اولین ها در ورود سینما به ایران را نمی توان نادیده گرفت.

حسین پورحسین، پژوهشگر تاریخ سینما در گفت وگو با وبلاگ بازآفرینی، در خصوص تاریخچه و چگونگی ورود سینما به ایران و به ویژه مشهد، اظهار کرد: در حقیقت می توان زمان ورود سینما به ایران را با بازگشت میرزا ابراهیم صحاف باشی از فرنگ یکی دانست؛ میرزا ابراهیم صحاف باشی تصمیم به سفر می گیرد و از کشورهایی چون روسیه، فرانسه، آلمان، ژاپن و ... دیدن می نماید، میرزا ابراهیم در جهت بازگشت به ایران ملزومات بسیاری را خریداری می نماید که دستگاه آپارات نیز یکی از این وسایل بوده است.

وی اضافه نمود: خریداری دستگاه آپارات باعث شد که میرزا ابراهیم صحاف باشی در خیابان امیرکبیر برای اولین بار سینمایی البته نه به معنای امروزی راه اندازی کند و به عنوان اولین دایرکننده سینما در سال 1276 در تاریخ ایران نامش را به ثبت رساند.

پورحسین ادامه داد: اما سرنوشت این سینما آن طور که باید ادامه پیدا نکرد و میرزا ابراهیم از سمت بعضی در آن موقع تحت فشار قرار گرفته و مجبور می گردد سینمایی را که به هزینه شخصی خود راه انداخته، تعطیل کند و به فردی به نام اردشیر خان بسپارد. البته اردشیر خان نیز خود در گذشته عکاس بوده و سینما داشته که با این انتقال آپارات از میرزا ابراهیم به او، سینماداری در تهران ادامه پیدا می نماید.

معاون سابق امور سینمایی بنیاد مستضعفان و جانبازان در خصوص ورود سینما به مشهد، تشریح کرد: 110 سال پیش در سال 1289 شمسی فردی به نام مرتضی قره باغی تبعه روسیه درخواست احداث سینما در مشهد را به وابستگان کنسول گری روس داده تا بتواند به سفارش آن فرد سینمایی در مشهد دایر کند.

پورحسین اضافه نمود: از این درخواست سندی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران وجود دارد که متن آن به این توضیح است، ژنرال کنسولگری روس، با نهایت احترام از قراری که تبعه روس مرتضی به دوستار معروض داشته می خواهد در مشهد پرده تئاتر سینما تلگراف دایر نماید، لذا خواهشمند است قدری مهربانی فرموده و اجازه فرمایید برای آسایش حال مشارالیه از طرف اولیای دولت حاصل دارم زیاده زحمتی ندارد.

وی توضیح داد: در ادامه موضوع ورود سینما و رشد آن در مشهد باید گفت که میرزا ابراهیم صحاف باشی پس از تعطیلی و واگذاری اجباری سینمایش در تهران به مشهد رفت و در این شهر به صحافی مشغول شد. میرزا ابراهیم در مشهد دیگر دنباله کار قدیمی خود را نگرفت و دوباره نیز ازدواج کرد. حاصل این ازدواج نیز پسری شد به نام ابوالقاسم که در حال حاضر به عنوان اولین مستندساز تاریخ ساز ایران شناخته می گردد.

این نویسنده و تهیه کننده سینما اضافه نمود: میرزا ابراهیم صحاف باشی که اولین سینما را در تهران راه اندازی نموده بود در مشهد به خاک سپرده شده و صاحب پسری بوده که مستند تاریخ ساز خانه خدا را ساخته است؛ این گفته ها از اتفاقات مهم تاریخ است که باید به یادگار بماند.

پورحسین عنوان نمود: روز سینما تنها به سالن های سینما و تاریخچه ساخت آن ها تعلق ندارد؛ بلکه این روز متعلق به خود سینماست و به همین دلیل است که در تاریخ به ثبت رسیده است. در این روز باید علاوه بر سینماهای تاسیس شده در سال های مختلف به اولین افرادی که در این حوزه فعالیت داشته اند نیز اشاره نمود که ابوالقاسم رضایی پسر میرزا ابراهیم و آوانس اوگانیانس از جمله این افراد هستند.

وی ادامه داد: اوانس اوگانیانس از ارامنه مقیم مشهد بود که توانست در حوزه ساخت فیلم به فرد موفقی تبدیل گردد، او هم چنین اولین فردی بود که 110 سال پیش به یاری اردشیرخان و با تشویق دارنده تالار اعتبارالسلطنه در مشهد به تاسیس سینما پرداخت.

مولف کتاب 100 سال سینما در مشهد بیان نمود: همانطور که گفته شد این سینماست که اهمیت دارد نه فقط سالن آن و به این دلیل است که می توان آوانس اوگانیانس را به عنوان فرد مشهوری در تاریخ معرفی کرد و اولین فردی است که در نوجوانی به عنوان آپاراتچی در سالن اعتبار السلطنه مشغول به کار شد و سال ها بعد پس از تحصیل در تهران اولین فیلم خود را ساخت.

پورحسین در خصوص اولین سینمایی که در مشهد دایر شد، تشریح کرد: همانطور که گفته شد اولین سینمای مهم در مشهد سینمایی روباز در باغ ملی بوده، اما بعدها در کنار همین سینما در سال 1305 سالن دیگری به نام سینما ملی تاسیس شد که به عنوان اولین سینمای سرپوشیده مشهد از آن یاد می گردد، این سینما سال های زیادی فعال بوده و در طی این سال ها نام آن به هما تغییر پیدا نموده است.

وی ادامه داد: در همان سال ها سینماهای دیگری با نام سینما مایاک و سینما حبیبی در مشهد تاسیس شد که سینما مایاک با نام جدید فردوسی تا بعد از انقلاب نیز فعالیت داشت و من نیز دوره ای مدیریت آن را بر عهده داشتم، سینما حبیبی نیز که به نام سینما ایران شناخته می گردد در خیابان ارگ تاسیس شده بود و فعالیت می کرد.

معاون سابق امور سینمایی بنیاد مستضعفان و جانبازان در خصوص تالار اعتبار السلطنه مشهد، توضیح داد: این سالن که متعلق به یکی از قشون قزاق در مشهد بوده حدود سال های 1280 دایر و در سال 1305 پس از تاسیس سینما ملی، مایاک و حبیبی تعطیل می گردد. گفتنی است که این سه سینما در مشهد پس از تهران و تبریز با وجود اینکه شهری مذهبی بوده به خوبی مدیریت شده و فعال بودند.

پور حسین از سینما شهر قصه به عنوان یکی از اولین سینماهای پس از انقلاب در مشهد نام برد و اعلام نمود: این سینما در منطقه گلشهر مشهد واقع شده و بنده موسس آن بودم، البته با توجه به سیری از اتفاقاتی که این سینما پشت سر گذاشته در حال حاضر تخریب شده و دیگر وجود خارجی ندارد، سینما شهر قصه قبل از مجموعه هایی چون سینما سیمرغ، بهمن و پیروزی در مشهد افتتاح شده بود.

وی اضافه نمود: سینما شهر قصه که اولین سینمای تاسیس شده در مشهد پس از انقلاب بود در 23 شهریور 1373 افتتاح شد، البته قرار بر این بود که در تاریخ 21 شهریور این افتتاحیه انجام گردد اما به دلیل طولانی بودن فرایند دعوت مسئولان روز افتتاحیه در 23 شهریور انجام شد و مقارن شدن تاریخ افتتاح سینما شهر قصه با تاریخ ثبت روز ملی در تقویم کاملا برنامه ریزی شده بود.

مولف کتاب 100 سال سینما در مشهد ادامه داد: پس از سینما فردوسی و هما سینماهایی از جمله رادیو سیتی، سینما آسیا، سینما شهرزاد و متروپل در سال 1340 نیز در مشهد تاسیس شدند که تعدادی از آن ها سینما تابستانی بودند، دلیل ذکر این اسامی این است که باید نام سینماهای مشهد در تاریخ نیز به ثبت برسد.

پورحسین در خصوص اولین فیلم هایی که در اولین سینماهای مشهد اکران شده است، گفت: از اولین فیلم های اکران شده در اولین سینماهای مشهد مطلبی وجود ندارد و در تحقیقات من نیز افراد چیزی به یاد نداشتند، در آن موقع فیلم ها به صورت حلقه ای و متناوب پخش می شدند، اکثرا بی صدا بودند و هیچ کس فیلم های اکران شده را به خاطر نمی آورد.

وی در خصوص شرایط امروزی سالن های سینما در مشهد، ابرازعقیده کرد: اشتباهی که امروزه در ارائه آمار انجام می گردد این است که تعداد سالن های سینما با اینکه نسبت به سال های گذشته بیشتر شده است، اما از تعداد جایگاه ها کاسته شده و جایگاه ها تقریبا به نصف رسیده اند، برای مثال سینما هویزه در گذشته و قبل از بازسازی نزدیک به دو هزار و 200 جایگاه داشته که در حال حاضر این تعداد با تمام سالن هایی که در این سینما ساخته شده به هزار و 100 عدد تقلیل یافته است.